W obronie listu episkopatu, ale pamiętajmy o Palestynie

List Konferencji Episkopatu Polski, opublikowany z okazji czterdziestej rocznicy wizyty Jana Pawła II w rzymskiej synagodze, jest dokumentem, który przypomina o jednym z najważniejszych gestów dialogu i pojednania w historii współczesnego Kościoła. Wizyta papieża w synagodze nie była jedynie uprzejmością dyplomatyczną, lecz głębokim, teologicznym i moralnym znakiem, który miał pokazać, że chrześcijaństwo i judaizm nie są sobie obce, lecz połączone wspólnym korzeniem duchowym. Episkopat słusznie podkreśla, że antysemityzm jest sprzeczny z Ewangelią, a szacunek wobec narodu żydowskiego wynika nie z politycznych kalkulacji, lecz z samej istoty chrześcijańskiej wiary.

W obronie tego listu trzeba zauważyć, że jego przesłanie nie jest skierowane przeciwko komukolwiek, lecz wzywa do uznania godności każdego człowieka. Kościół przypomina, że Bóg jest Bogiem życia, a nie śmierci, i że wszelka nienawiść — także ta zakorzeniona w historii — musi zostać przezwyciężona. To przesłanie jest szczególnie ważne w świecie, w którym konflikty i uprzedzenia wciąż dzielą ludzi, a pamięć o przeszłych krzywdach bywa wykorzystywana do usprawiedliwiania nowych podziałów.

Jednak współczesny kontekst sprawia, że refleksja nad listem Episkopatu nie może być oderwana od dramatycznej sytuacji w Ziemi Świętej, zwłaszcza w Strefie Gazy. Choć dokument koncentruje się na relacjach chrześcijańsko-żydowskich, jego przesłanie o godności człowieka i sprzeciwie wobec przemocy ma charakter uniwersalny. Gaza jest dziś miejscem, w którym cierpienie osiąga skalę trudną do opisania. To obszar, gdzie codzienność wyznaczają bombardowania, brak dostępu do wody, żywności i opieki medycznej, a większość mieszkańców stanowią dzieci. Wobec takiego dramatu nie można pozostać obojętnym, jeśli traktuje się poważnie wartości, o których mówi Episkopat.

Właśnie dlatego obrona listu nie oznacza pomijania Palestyny. Przeciwnie — jego duch prowadzi do jeszcze większej wrażliwości na cierpienie wszystkich narodów. Jeśli Kościół potępia antysemityzm, to czyni to w imię godności człowieka, a ta sama godność przysługuje również Palestyńczykom, którzy żyją w warunkach permanentnego zagrożenia. Chrześcijańska etyka nie pozwala na wybiórczość. Nie można bronić jednego narodu, ignorując tragedię drugiego. I właśnie w tym miejscu pojawia się kluczowe pytanie o to, jak połączyć pamięć o historycznych krzywdach z odpowiedzialnością za współczesne cierpienie.

Odpowiedź wymaga zrozumienia, że pamięć o przeszłych krzywdach i troska o współczesne cierpienie nie muszą się wykluczać. Przeciwnie, mogą się wzajemnie uzupełniać, jeśli patrzymy na nie przez pryzmat chrześcijańskiej odpowiedzialności. List Episkopatu przypomina, że relacja chrześcijaństwa z judaizmem jest wyjątkowa, zakorzeniona w historii zbawienia i w duchowym dziedzictwie, które łączy oba narody. To dziedzictwo zobowiązuje do szacunku i do odrzucenia wszelkich form nienawiści, zwłaszcza antysemityzmu, który przez wieki zatruwał relacje między religiami.

Jednak ta sama wrażliwość, która każe bronić narodu żydowskiego przed nienawiścią, powinna prowadzić do solidarności z Palestyńczykami, zwłaszcza z mieszkańcami Gazy. Ich sytuacja jest dramatyczna nie dlatego, że należy do jednego czy drugiego narodu, lecz dlatego, że dotyczy ludzi — rodzin, dzieci, osób starszych — którzy żyją w warunkach permanentnego zagrożenia. Chrześcijańska etyka nie pozwala na obojętność wobec cierpienia, niezależnie od tego, kto je zadaje i kto je ponosi. Jeśli Kościół wzywa do dialogu, to dialog ten musi obejmować również tych, którzy dziś nie mają głosu.

W tym sensie list Episkopatu można odczytać jako wezwanie do konsekwencji moralnej. Nie wystarczy potępiać nienawiść wobec Żydów, jeśli jednocześnie ignoruje się tragedię Palestyńczyków. Nie wystarczy mówić o pokoju, jeśli nie dostrzega się, że w Gazie codziennie giną niewinni ludzie. Nie wystarczy wspominać o pojednaniu, jeśli nie ma gotowości, by zobaczyć cierpienie tych, którzy żyją za murami, w obozach, pod ciągłym ostrzałem. Prawdziwy pokój wymaga odwagi, by stanąć po stronie życia — zawsze i wszędzie.

Kościół, przypominając o duchowej więzi z judaizmem, nie zamyka się na inne narody. Przeciwnie, jego nauczanie jest uniwersalne. Papieże wielokrotnie apelowali o pokój w Ziemi Świętej, podkreślając, że zarówno Izraelczycy, jak i Palestyńczycy mają prawo do bezpieczeństwa, wolności i godnego życia. W tym świetle list Episkopatu nie jest dokumentem jednostronnym, lecz częścią większej tradycji, która sprzeciwia się przemocy i wzywa do dialogu jako jedynej drogi prowadzącej do trwałego pokoju.

Dlatego obrona listu Episkopatu nie polega na pomijaniu Palestyny, lecz na odczytaniu jego przesłania w sposób pełny i odpowiedzialny. Dokument ten przypomina o godności człowieka, o konieczności przezwyciężania nienawiści i o wartości dialogu. Te zasady nie dotyczą jednego narodu, lecz wszystkich. Współczesny świat potrzebuje właśnie takiego spojrzenia — spojrzenia, które potrafi jednocześnie bronić narodu żydowskiego przed antysemityzmem i solidaryzować się z Palestyńczykami, którzy cierpią w Gazie. Tylko wtedy chrześcijańskie przesłanie pokoju będzie autentyczne. Tylko wtedy pamięć o przeszłości nie stanie się usprawiedliwieniem dla obojętności wobec teraźniejszości. I tylko wtedy słowa Episkopatu będą miały moc kształtowania sumień, które potrafią dostrzec człowieka po obu stronach konfliktu. 

Filip Wojtusik – absolwent studiów licencjackich na kierunku Historia Europy Wschodniej oraz magisterskich na Papieskim Uniwersytecie Jana Pawła II w Krakowie, gdzie obecnie kontynuuje swoją drogę naukową jako doktorant – bada społeczne, kulturowe i narodowe przemiany Europy Środkowo-Wschodniej. Wierzy, że „historia jest świadkiem czasów, światłem prawdy, życiem pamięci, nauczycielką życia” — Cyceron.

Blogoserfa – to projekt medialny pod patronatem radia Pallotti.FM. To przestrzeń wymiany myśli i twórczości naszych blogerów. Miejsce, które ma służyć refleksji. To również miejsce debaty na najważniejsze dla Kościoła, kultury i społeczeństwa tematy.