Jeszcze do niedawna pojęcie prawdy graniczyło z pojęciem absolutu. Absolutu w sensie niewyczerpalnego i nieobarczonego fałszem zbioru informacji o świecie. Dziś jednak prawda staje się być dotknięta kryzysem wykraczającym daleko poza nasze poznanie. Klasycznie rozumiana oś prawda – fałsz traci swój pierwotny, szlachetny poziom realizacji ludzkiej potrzeby poznawania zasad rządzących światem na rzecz substraktyzacji informacji jako narzędzia reklamy, przyciągania uwagi lub, co ważniejsze, odwracania uwagi.
Z powyższego możemy wywnioskować, że wkroczyliśmy w nową erę post-faktualną. Ta informacyjna era odrzucając klasyczne rozumienie prawdy (a precyzyjniej – klasyczne dyskusje o prawdzie) na rzecz kreacji mniej lub bardziej zbieżnych informacji z prawdą empiryczną (kartezjańską). Algorytmy nie są neutralnymi kanałami dystrybucji treści – działają jako aktywni mediatorzy, którzy kształtują pole widzialności. To, co uznajemy za „rzeczywistość”, jest coraz częściej efektem operacji filtrujących, rankingowych i personalizujących.
W rezultacie nie mówimy już o nadal popularnych ,,bańkach informacyjnych” a o ich meta-poziomie: każdy z nas, coraz częściej indywidualnie błądzi w epistemicznych przestrzeniach ukonstytuowanych na odpowiednio przekształconych i wyselekcjonowanych informacjach. Jedynymi osobami mogącymi wykroczyć poza nasz obszar epistemicznego pola informacji jesteśmy my sami.
Nie oznacza to jednak, że żyjemy w świecie całkowitego relatywizmu. Raczej należałoby powiedzieć, że prawda ulega „usieciowieniu”. Jej status nie wynika już wyłącznie z relacji do rzeczywistości, lecz także z pozycji w sieci powiązań: kto ją wypowiada, gdzie się pojawia, jakie mechanizmy ją wzmacniają. W tym sensie prawda staje się efektem stabilizacji w obrębie określonych układów – medialnych, społecznych, technologicznych.
Owo przesunięcie granicy przestrzeni poznania prawdy stwarza realne zagrożenie, które niesie za sobą zaburzenie rozumienia etyki informowania (to dotyczy szczególnie mediów). W tej sytuacji pytanie o tym czym jest prawda, jest już pytaniem wtórnym jak nie przestarzałym. Współcześnie przez zaniedbanie rozwoju pojęcia prawdy i małe nim zainteresowanie powinniśmy raczej zapytać: ,,jak prawda się konstytuuje?” lub ,,jakie warunku umożliwiają jej zaistnienie?”.
Widać wyraźnie, że to co utraciliśmy to nie tylko rozwój rozumienia prawdy, ale przede wszystkim przejrzystość jej powstawania. Kryzys prawdy w tym wypadku jest również kryzysem odczuwalności procesów epistemicznych oraz rola pośrednicza technologii. Technologia bowiem zaczęła stanowić integralny element naszego krytycznego myślenia, otumaniając jego autonomiczną refleksję.
Z tej perspektywy zadanie filozofii nie polega na nostalgicznej obronie „starej” prawdy, lecz na analizie nowych warunków jej możliwości i charakterystyki. Jeśli bowiem prawda nie znika, lecz zmienia swój sposób istnienia, to zrozumienie tej zmiany staje się warunkiem nie tylko poznania, ale i odpowiedzialnego działania w świecie.
(10 votes, average: 5,00 out of 5)
Loading...
Franciszek Cwalina – absolwent reżyserii dźwięku na wydziale fizyki UAM w Poznaniu oraz magister Kognitywistyki na wydziale filozofii UJ w Krakowie. Kocha muzykę, Kraków i jego historię. W wolnym czasie zgłębia kuchnię starokrakowską i galicyjską.
Blogoserfa – to projekt medialny pod patronatem radia Pallotti.FM. To przestrzeń wymiany myśli i twórczości naszych blogerów. Miejsce, które ma służyć refleksji. To również miejsce debaty na najważniejsze dla Kościoła, kultury i społeczeństwa tematy.
