Nie oczekujemy, że nauczyciel, policjant czy pracownik socjalny będą specjalistami zdrowia psychicznego. Ważne jest, aby potrafili rozpoznać sygnały ostrzegawcze i wiedzieli, jak bezpiecznie zareagować oraz gdzie skierować osobę potrzebującą pomocy – podkreśliła dr Daria Biechowska z Instytutu Psychiatrii i Neurologii podczas pierwszego dnia IV Kongresu Suicydologicznego w Warszawie.

W 2025 r. Policja odnotowała w Polsce blisko 15 tys. zachowań samobójczych, w tym ponad 10 tys. prób i prawie 4,8 tys. samobójstw. Jednocześnie nawet połowa osób zgłaszających się do lekarza rodzinnego doświadcza problemów ze zdrowiem psychicznym. Osoba w kryzysie często wcześniej niż do psychiatry trafia właśnie do lekarza rodzinnego, nauczyciela, psychologa szkolnego, pracownika socjalnego, ratownika lub policjanta.

Dlatego Instytut Psychiatrii i Neurologii opracował standardy postępowania dla zawodów pierwszego kontaktu. Mają one pomagać w rozpoznawaniu niepokojących sygnałów, prowadzeniu rozmowy i kierowaniu do odpowiedniego wsparcia. Kryzys może objawiać się wycofaniem, nagłą zmianą zachowania, problemami ze snem, drażliwością, utratą zainteresowań czy poczuciem beznadziei.

Dużo uwagi poświęcono roli szkoły. Z danych wynika, że tylko 8 proc. młodych osób rozmawia o swoich trudnościach z nauczycielem, psychologiem lub pedagogiem szkolnym. Paulina Piechna-Więckiewicz, podsekretarz stanu w MEN, podkreśliła, że dziecko w sytuacji problemowej potrzebuje przede wszystkim dorosłego, który podejmie adekwatne działania. Czasem jedno pytanie czy jedna reakcja mogą stać się początkiem drogi do bezpieczeństwa.

Przedstawiono też wyniki Programu SOS dla dzieci i młodzieży. Po udziale w nim uczniowie lepiej rozpoznawali sygnały depresji i częściej deklarowali gotowość reagowania na trudności rówieśników. W grupie wysokiego ryzyka odnotowano istotne zmniejszenie ryzyka prób samobójczych.

Eksperci zwracali uwagę również na sytuację seniorów. W 2025 r. wśród osób w wieku emerytalnym odnotowano prawie 1,5 tys. zachowań samobójczych, z których ponad 900 zakończyło się śmiercią. Seniorzy stanowili niespełna 10 proc. wszystkich przypadków, ale niemal 20 proc. zgonów. Pogorszenie kondycji psychicznej bywa błędnie przypisywane naturalnym skutkom starzenia.

Podczas debaty o współpracy międzyinstytucjonalnej Jakub Sękowski z Ministerstwa Zdrowia podkreślił, że zdrowie publiczne zaczyna się wcześniej niż leczenie. Profilaktyka powinna docierać do człowieka, zanim konieczna stanie się specjalistyczna pomoc. Dr hab. Łukasz Wieczorek dodał, że kryzys psychiczny wymaga koordynacji – jeśli szkoła, podstawowa opieka zdrowotna, służby ratunkowe i placówki psychiatryczne działają w oderwaniu od siebie, ryzyko przeoczenia sygnałów rośnie.

IV Kongres Suicydologiczny odbywa się 10-11 września 2026 r. w Instytucie Psychiatrii i Neurologii. Tegoroczna edycja poświęcona jest profilaktyce, standardom postępowania i budowaniu systemu wsparcia.

Osoby dorosłe w kryzysie mogą skorzystać z całodobowego Centrum Wsparcia 800 70 22 22 oraz Telefonu Wsparcia Emocjonalnego 116 123. Dzieci i młodzież – 116 111 lub Dziecięcego Telefonu Zaufania RPD 800 12 12 12. Dla rodziców i nauczycieli działa 800 100 100. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia należy dzwonić pod 112.