Anioł Jerozolimski i Novo Airão

Rozpoczyna się maj i moje myśli udają się do Novo Airão, małego miasteczka zagubionego w amazońskim buszu. Wszystko za sprawą święta patrona miasta, którym jest Santo Ângelo czyli Święty Anioł Jerozolimski.

Najpierw trochę o samej miejscowości i zarazem o misji polskich pallotynów. Dodatek ,,novo” – nowy, wskazuje że gdzieś powinien być również i „velho” – stary.

Początki osady o nazwie Airão sięgają XVII wieku, kiedy Indianie Tarumã, z grupy językowej Arawak, założyli w 1694 roku osadę Santo Elias do Jaú nad brzegiem Rio Negro. Osada znajdowała się około 250 kilometrów na północny zachód od Manaus. Wraz z przybyciem misjonarzy karmelitów z Ojcem Vitoriano Pimentel w 1702 roku, wzniesiono kamienny kościół ku czci świętego Eliasza. Społeczność rozwijała się dzięki rybołówstwu i katechizacji innych rdzennych ludów dolnego Rio Negro, takich jak Aroaqui, Manaó, Tucum i Baré. W 1759 roku Santo Elias do Jaú zostało podniesione do rangi „miejsca” i otrzymało nazwę Airão, decyzją gubernatora Joaquima de Melo Póvoasa, zgodnie z polityką polegającą na zmianie nazw osad amazońskich na nazwy związane z Portugalią. Wioska ta była niegdyś jedną z najważniejszych w regionie środkowego Rio Negro, od czasów portugalskich kolonizatorów aż do II wojny światowej, kiedy to alianci odkryli, że lateks z Amazonii stał się największym źródłem kauczuku do produkcji opon i materiałów chirurgicznych. Airão koncentrowało całą produkcję kauczuku z górnego Rio Negro, rzeki Jaú i jej dopływów oraz rzeki Branco, przenosząc produkcję z wiosek w pobliżu Boa Vista (Roraima). Po zakończeniu wojny Brytyjczycy zaczęli skupować lateks ze swojej kolonii w Malezji. Amazońscy producenci nie byli na to przygotowani, a Airão, jako punkt skupu i dystrybucji, zbankrutowało. Wraz z upadkiem przemysłu kauczukowego, mieszkańcy zaczęli je opuszczać, aż w 1985 roku opuścił je ostatni mieszkaniec. Znaczna część ludności przeniosła się do wiosek położonych bliżej stolicy stanu, Manaus, ale większość (108 osób) została przeniesiona do wioski Itapeaçu, która stała się znana jako Novo Airão. Znane z naturalnego piękna, położone w regionie Parku Narodowego Anavilhanas, miasto zachowuje pamięć o starym Airão, obecnie będącym obiektem dziedzictwa historycznego i turystycznego.

Skąd wzięło się nabożeństwo do Świętego Anioła Jerozolimskiego w Novo Airão? Dokładny rok i dlaczego nie wiadomo, ale odpowiedź z pewnością leży w misjach karmelitów nad Rio Negro w XVIII wieku. Dokumenty donoszą, że karmelici mieli misję w Airão, a jej patronem był święty Eliasz, co wskazuje na obecny Airão Velho. Prawdopodobnie to karmelita-misjonarz z Airão założył misję lub zbudował kaplicę poświęconą Świętemu Aniołowi w miejscu, gdzie obecnie znajduje się Novo Airão.

Obecna parafia Santo Ângelo w Novo Airão jest największą parafią pod względem zasięgu terytorialnego w archidiecezji Manaus (37 000 km²). Kościół jest nowy, wybudowany przez pallotyna, ks. Józefa Maślankę. Stary, drewniany kościół został zburzony, ponieważ groziło mu zawalenie. Parafia liczy 54 wspólnoty położone nad brzegiem Rio Negro.

Nawet bez obecności karmelitów przez ponad 200 lat, kult Świętego Anioła Jerozolimskiego przetrwał do dziś. Niewątpliwie obecność dużego wizerunku przyczyniła się do przetrwania tego kultu. Mówi się, że wizerunek ma ponad 300 lat. Może to być prawdą, ponieważ w 1702 roku karmelici byli już w Airão. Figura prawdopodobnie została przywieziona z Portugalii. Ksiądz Józef opowiadał, że kiedy przybył do Novo Airão, niektórzy chcieli zmienić patrona. Chcieli umieścić świętego Eliasza, gdyż ich korzenie sięgały Starego Airão. Ksiądz Józef Maślanka powiedział: „Patrona należy szanować; jeśli Święty Anioł jest tu patronem, powinien nim pozostać”. Dlatego, kiedy powstała parafia, została poświęcona Świętemu Aniołowi i stała się pierwszą i jedyną parafią św. Anioła Jerozolimskiego w Brazylii.

Doroczny odpust, który przypada 5 maja, obejmuje procesję przez miasto, która trwa około godziny. Następnie uroczysta Msza Święta. Pod koniec Eucharystii wierni oddają hołd patronowi, całując wizerunek lub przymocowane do niego wstążki. Istnieje hymn ku czci świętego Anioła. W 4. zwrotce śpiewają tak, jakby święty Anioł przeszedł przez Amazonię: „Aby ujarzmić dzikie plemiona, – Wypełniłeś swoją misję, – Głosząc Ewangelię – Pośród tłumu”.

Kilka słów o Świętym Aniele Jerozolimskim. Anioł urodził się w 1185 roku w Jerozolimie. Jego rodzice, wyznawcy judaizmu, nosili imiona Józef i Maria. Imiona te były popularne w tym regionie. Przeszli na katolicyzm po tym, jak Anioł otrzymał orędzie od Matki Boskiej podczas modlitwy. Orędzie głosiło, że jego rodzice będą mieli kolejne dziecko. Jednak nie byłoby to możliwe, ponieważ rodzice Anioła byli już w podeszłym wieku. Proroctwo wypowiedziane spełniło się. Jego rodzice mieli kolejnego syna, któremu nadali imię Jan. Zachwyceni Bożym miłosierdziem, nawrócili się i przyjęli chrzest wraz z nowo narodzonym synem. Anioł wstąpił do Zakonu Karmelitów w wieku osiemnastu lat. Spędził pięć lat na Górze Karmel w Izraelu. W tym samym miejscu, gdzie mieszkał prorok Eliasz. Przebywał również w kilku klasztorach karmelitów w Palestynie i Azji Mniejszej. Otrzymał wiele charyzmatycznych darów, zwłaszcza dar proroctwa i dar czynienia cudów. W roku 1213 brat Anioł przyjął święcenia kapłańskie w zakonie karmelitów. Był jednym z karmelitów, którzy opuścili Górę Karmel i udali się do Rzymu, aby prosić papieża Honoriusza III o zatwierdzenie Reguły Karmelu. Następnie karmelici osiedlili się na Sycylii. Na Sycylii Ojciec Anioł i karmelici odwiedzili bazylikę św. Jana. Tam, zrządzeniem opatrzności, spotkali dwóch świętych: ojca Dominika z Guzman i brata Franciszka z Asyżu. Podczas tego spotkania święty Anioł otrzymał wiadomość, że umrze jako męczennik za Jezusa Chrystusa. Spośród największych osiągnięć Anioła, tym, który najbardziej przykuł uwagę, była misja ewangelizacyjna, którą prowadził wśród heretyków zwanych katarami na Sycylii. Liczne nawrócenia miały miejsce, gdy ludzie słuchali jego kazań i widzieli cuda dokonywane za jego wstawiennictwem. Spośród tych nawróceń najbardziej wyróżnia się nawrócenie kobiety, która żyła w kazirodczym związku z bardzo bogatym mężczyzną z tego regionu. Był 5 maja 1220 roku. Ojciec Anioł wygłosił właśnie piękne kazanie w kościele pod wezwaniem świętego Jakuba z Licaty na Sycylii. Wkrótce po tym kazaniu został zamordowany przez nieznajomego. Później okazało się, że śmierć świętego Anioła została zlecona przez bogacza, który nie zaakceptował nawrócenia swojej ukochanej i chciał kontynuować ich kazirodczy związek. Wkrótce po jego śmierci ludzie zaczęli czcić go jako świętego. W miejscu jego zamordowania wybudowano kościół. Tam również pochowano jego ciało. Kanonizacja odbyła się w 1498 roku. W 1662 roku jego szczątki przeniesiono do kościoła karmelitów. Św. Anioła przedstawiano ze szpadą w piersi i mieczem wbitym w głowę, przypominając, jaką śmiercią uwielbił Boga. Kult świętego Anioła stał się powszechny wśród wiernych i w zakonie karmelitów. Nabożeństwo do świętego Anioła jest żywe do dziś. Wierni wzywają go w chwilach trudnych.

Pallotyni posługują w Novo Airão od 1973 wraz z przybyciem Ks. Józefa Maślanki. Po przybyciu do Novo Airão Ksiądz Józef zastał kaplicę w bardzo złym stanie. Mimo to odprawiał tam mszę dla małej wspólnoty. W tamtym czasie miasteczko liczyło około 490 mieszkańców, a wielu innych mieszkało w miejscowościach nadrzecznych wzdłuż Rio Negro. Ksiądz Maślanka regularnie podróżował, odwiedzając wioski indiańskie i caboclo, w których zazwyczaj mieszkało od trzech do pięciu rodzin. Z biegiem czasu stało się jasne, że kaplica Świętego Anioła jest w bardzo złym stanie, grożąc nawet zawaleniem. Dlatego na jej miejscu został wzniesiony w latach 1989–1992 obecny kościół. 6 stycznia 2017 roku zmarł Ks. Józef Maślanka i został pochowany na miejscowym cmentarzu. Obecnie Ks. Stanisław Krajewski kontynuuje misje polskich pallotynów w tym miejscu. 

ks. Artur Karbowy SAC – pallotyn, Wyższy Przełożony pallotynów w Rio de Janeiro. Często widywany z aparatem fotograficznym.

Blogoserfa – to projekt medialny pod patronatem radia Pallotti.FM. To przestrzeń wymiany myśli i twórczości naszych blogerów. Miejsce, które ma służyć refleksji. To również miejsce debaty na najważniejsze dla Kościoła, kultury i społeczeństwa tematy.