Włoskie Ministerstwo Kultury sfinalizowało zakup jednego z najcenniejszych zaginionych portretów Caravaggia – wizerunku kardynała Maffeo Barberiniego, późniejszego papieża Urbana VIII. Dzieło, wyceniane na 30 milionów euro, zostało nabyte z prywatnej kolekcji po prawie dwóch latach negocjacji. Jest to – jak podkreślił minister kultury Alessandro Giuli – jedna z największych inwestycji, jakie kiedykolwiek poczyniły Włochy w pojedyncze dzieło sztuki.
Obraz, namalowany ok. 1603–1604 roku, nigdy wcześniej nie był publicznie wystawiany (do 2024 r. pozostawał w rękach prywatnych). Po raz pierwszy można go było zobaczyć podczas Jubileuszu Kultury 2025 roku – wtedy obejrzało go pół miliona zwiedzających. Teraz stanie się jednym z najcenniejszych eksponatów stałej ekspozycji w Palazzo Barberini – dawnej rezydencji rodu Barberinich, do którego należał portretowany.
Thomas Clement Salomon, dyrektor Narodowej Galerii Sztuk Antycznych w Palazzo Barberini, podkreśla rewolucyjny charakter dzieła: Wszystko tkwi w sensie żywego portretu. Caravaggio przedstawia Maffeo siedzącego w fotelu; w jednej ręce trzyma list, drugą wykonuje sugestywny gest, jakby wydawał polecenia. Za pomocą zaledwie kilku pociągnięć tworzy portret w ruchu, ujawniając nastrój i charakter bohatera – intelektualisty z najwyższej sfery społecznej, monumentalnego w swojej obecności, ale pozbawionego retoryki.
Salomon dodaje: Wielu twierdzi, że jest to pierwszy nowoczesny portret w historii sztuki włoskiej. Wystarczy spojrzeć na uwiecznioną postać, aby dostrzec coś przełomowego w historii portretu między XVI a XVII wiekiem.
Dzieło jest głęboko rzymskie – powstało na zlecenie ambitnego mecenasa Maffeo Barberiniego, który świadomie budował wpływy swojej rodziny poprzez sztukę i artystów. Caravaggio uchwycił w nim nie tylko twarz przyszłego papieża, ale całą epokę – przejście od manieryzmu do baroku, od statycznego portretu do dynamicznego, psychologicznego przedstawienia człowieka.
Zakup finansowany jest ze środków publicznych (w tym z funduszy na ochronę dziedzictwa narodowego). Obraz zostanie poddany konserwacji i po niej – najprawdopodobniej jeszcze w 2026 r. – trafi na stałą ekspozycję w sali dedykowanej Caravaggiowi i jego kręgowi w Palazzo Barberini.
To jedno z najważniejszych wydarzeń na rynku sztuki włoskiej od dekad – zwłaszcza że portrety Caravaggia należą do najrzadszych i najbardziej poszukiwanych (z ok. 65 przypisywanych mu dzieł zachowało się zaledwie kilka autentycznych portretów).
