27 stycznia 1945 roku sowiecka armia wkroczyła do niemieckiego obozu Auschwitz-Birkenau. Przebywało w nim wówczas około 7 tysięcy więźniów.
Na terenie obozu nie było już wówczas SS-manów. Pojawiały się jedynie „lotne patrole”. Wiedząc o zbliżających się czerwonoarmistach, w dniach 17-21 stycznia Niemcy wyprowadzają z KL Auschwitz i podobozów około 56 tysięcy więźniów. Rozpoczynają się „marsze śmierci”. Więźniowie pędzeni są głównie na zachód. Jak podaje Miejsce Pamięci i Muzeum Auschwitz-Birkenau: “Najdokładniej dotąd został rozpoznany i przedstawiony w publikacjach przebieg marszu więźniów trasami: Oświęcim – Pszczyna − Wodzisław Śląski, Oświęcim – Tychy – Gliwice oraz Leszczyny/Rzędówka – Kamień – Rybnik – Racibórz (przede wszystkim w pracach Andrzeja Strzeleckiego, Jana Delowicza, Haliny Wróbel i Ireny Pająk), także trasami, które wiodły przez Opolszczyznę (m. in. w pracach Stanisława Łukowskiego i Krzysztofa Świerkosza) oraz trasą Kamienna Góra – Kowary (w pracy Hermanna F. Weissa), stanowiącej odcinek szlaku wiodącego do Mielęcic (Geppersdorf) na Dolnym Śląsku”.
Wobec zbliżającej się klęski pod koniec 1944 roku zaczęto demontować instalacje w komorach gazowych i krematoriach w Birkenau. Tam też demontowano baraki. Kulminacja niszczenia obozowych dokumentów nastąpiła w styczniu 1945 roku. Wysadzono w powietrze krematorium II i III, a także V. Niemcy zacierali ślady zbrodni.
Obóz koncentracyjny i zagłady w Oświęcimiu powstał 14 czerwca 1940 roku. Pierwotnie był przeznaczony do eliminacji elity Narodu Polskiego.
