29 osób (w tym 23 księży inkardynowanych do diecezji sosnowieckiej) zostało zidentyfikowanych jako oskarżone lub podejrzane o wykorzystanie seksualne małoletnich. W 19 przypadkach zarzuty wobec duchownych uznano za potwierdzone, a sześciu księży poniosło kary kanoniczne lub państwowe. Liczba osób pokrzywdzonych wynosi co najmniej 50 (choć może być wyższa) wynika z pierwszej części raportu Komisji Wyjaśnienie i Naprawa Spraw Wrażliwych Diecezji Sosnowieckiej. Dokument syntezuje rok prac zespołu i obejmuje stan wiedzy na 31 stycznia 2026 r.

Raport przedstawiono 12 lutego w Akademii WSB w Dąbrowie Górniczej. Komisję powołał biskup sosnowiecki Artur Ważny 26 października 2024 r.

Pani prof. dr hab. Monika Przybysz – specjalistka komunikacji społecznej i członek ww. komisji, na wstępie zaznaczyła: Celem naszego spotkania jest omówienie wyników prac jednego z kilku tematów, nad którymi pracujemy. Dlatego to spotkanie jest także pewnym raportem otwarcia. Jest także apelem o zgłaszanie się osób, które mają wiedzę, ale przede wszystkim też osób, do których być może nie dotarliśmy.

Przewodniczący Komisji – Tomasz Krzyżak, podkreślił charakter dokumentu: Nasz raport jest na dobrą sprawę nie końcem, ale początkiem pewnej pracy. Prezentujemy stan naszej wiedzy na koniec stycznia 2026 r. Mamy świadomość, że nie wszystkie osoby skrzywdzone się ujawniły. Mamy świadomość, że nie wszystkie sprawy udało nam się wyświetlić.

Komisja skoncentrowała się na krzywdzie i osobach skrzywdzonych: One są dla nas ważne. Tych osób chcemy posłuchać, z tymi osobami chcemy się spotykać. Mniej interesują nas kwestie sprawców – wyjaśnił Tomasz Krzyżak.

Raport liczy około 90 stron i składa się z trzech części: teoretycznej (podstaw prawnych), szczegółowej (opisów przypadków – zanonimizowane) oraz rekomendacyjnej. Komisja oparła się na prawie kanonicznym (kodeksy 1917 i 1983, nowelizacja 2021, dokumenty Sacramentorum sanctitatis tutela; Vos estis lux mundi; Come una madre amorevole) oraz prawie państwowym (m.in. art. 240 Kodeksu karnego o obowiązku zawiadomienia o przestępstwie).

Historyk Kościoła dr Marek Lasota potwierdził: Komisja miała pełny, niczym nie skrępowany dostęp do wszystkich dokumentów, jakie chciała przejrzeć. Nikt w żaden sposób nie wpływał na to, czy one będą udostępniane.

Kwerendą objęto archiwum kurii i seminarium, akta postępowań kanonicznych, materiały IPN oraz dokumenty udostępnione przez policję, prokuraturę i sądy. Część akt pozostaje nadal w dyspozycji Prokuratury Okręgowej w Sosnowcu.

Komisja prowadziła rozmowy z osobami skrzywdzonymi, duchownymi i świadkami. W trzech sprawach toczących się przed sądami państwowymi odstąpiono od kontaktu z pokrzywdzonymi – by nie być posądzonym o próbę manipulacji czy wpływania na świadków – wyjaśnił sekretarz Komisji, Michał Wolak.

Spośród 29 zidentyfikowanych osób:

– 23 to księża inkardynowani do diecezji sosnowieckiej,

– 4 osoby świeckie (animator wspólnoty, organista, katecheta, kleryk),

– 1 zakonnik pracujący na terenie diecezji,

– 1 ksiądz pochodzący z diecezji, ale w niej niepracujący.

W całej grupie 29 osób:

– 7 przypadków przestępstw potwierdzonych i ukaranych,

– 4 przypadki – domniemany sprawca nie żyje (dochodzenia historyczne),

– 3 sprawy toczą się przed sądami państwowymi,

– 10 spraw w trakcie badania,

– 5 przypadków – organy ścigania nie potwierdziły przestępstwa.

Komisja złożyła zawiadomienia do prokuratury w 8 sprawach i zainicjowała 5 kanonicznych dochodzeń wstępnych.

W grupie 23 księży inkardynowanych:

– w 4 przypadkach zarzuty się nie potwierdziły,

– w 19 przypadkach uznano je za zasadne do dalszego wyjaśniania.

Spośród 6 ukaranych księży:

– 2 wydalono ze stanu kapłańskiego (dyspensa papieska),

– 1 – dożywotni zakaz posługi i kontaktów z małoletnimi + wyznaczone miejsce zamieszkania,

– 1 – czasowy zakaz pracy z małoletnimi,

– 1 – upomnienie kanoniczne (sprawa z lat 60. XX w.),

– 1 – trwa proces kanoniczny (skazany wcześniej na gruncie prawa krajowego).

Część zgłoszeń dotyczy wyłącznie zdarzeń sprzed kilkudziesięciu lat. T. Krzyżak przytoczył przykład: skrzywdzenie w 1971 r., formalne zgłoszenie do kurii w 2019 r. – blisko 50 lat odstępu. Podobnych przypadków było 10.

Ks. dr Jacek Prusak SJ wyjaśnił, że raport obejmuje wyłącznie przypadki wykorzystania osób małoletnich (do 18. roku życia) w rozumieniu prawa kanonicznego a nie pedofilii w sensie klinicznym. Komisja używa określenia osoby skrzywdzone, a nie ofiary, ponieważ to ostatnie słowo – jak wskazał: nie wyraża głębi cierpienia, często stygmatyzuje i ma inne znaczenie prawne w polskim ustawodawstwie.

Komisja wskazuje minimalną liczbę – 50 osób. Nie jesteśmy w stanie w 100 proc. powiedzieć, że dana osoba skrzywdziła tylko jedną osobę. Widzimy w aktach jedną, ale mogło być ich więcej – wyjaśnił T. Krzyżak.

96 proc. przypadków dotyczyło osób poniżej 15. roku życia, 4 proc. – między 15. a 18. rokiem. Większość pokrzywdzonych to dziewczynki (występują w aktach dwukrotnie częściej niż chłopcy).

Ks. Prusak zaznaczył: Liczba 50 osób jest z dużym prawdopodobieństwem zaniżona. Zakładamy, że jest osób poszkodowanych więcej niż te 50, które znamy. Tego jesteśmy pewni z różnych powodów.

Od 1992 r. w diecezji sosnowieckiej pracowało 590 księży diecezjalnych. 19 potwierdzonych przypadków daje 3,2 proc. – wartość mieszcząca się w światowym przedziale 2–6 proc. (statystyka porównawcza).

Ks. Prusak zastrzegł: Status spraw, które są badane, może się zmienić. Zarzuty mogą zostać uznane za niewiarygodne albo przeciwnie – za wiarygodne i zakończyć się skazaniem. Te proporcje mogą więc zostać zachwiane.

Zaznaczył, że w kontekście medialnych skojarzeń warto odróżniać problemy obyczajowe duchownych od wykorzystania małoletnich: W tym zakresie diecezja sosnowiecka nie jest czarną owcą na tle diecezji polskich.

Komisja zapowiada kontynuację prac i apeluje o zgłaszanie się osób posiadających wiedzę. Raport ma charakter otwarty – to początek drogi, a nie jej zamknięcie.

Źródła:

fot. Diecezja Sosnowiecka