Adrian Pirtea, badacz średniowiecza z Austriackiej Akademii Nauk (ÖAW), dokonał spektakularnego odkrycia: zidentyfikował nieznaną dotychczas chrześcijańską kronikę świata z początku VIII wieku (ok. 712/713 r.). Tekst znaleziono podczas analizy zdigitalizowanych rękopisów z klasztoru św. Katarzyny na górze Synaj w Egipcie. O odkryciu i wstępnych wynikach badań poinformowała ÖAW w komunikacie prasowym. Pierwsze opracowanie ukazało się w czasopiśmie Medieval Worlds.

Rękopis, pierwotnie napisany po syryjsku, a następnie przetłumaczony na arabski, jest obecnie analizowany przez zespół naukowców ÖAW pod kierunkiem dr. Pirtei. Kronika, określana tymczasowo jako Kronika Maronicka z 713 roku, opowiada historię ludzkości od Adama aż po wydarzenia współczesne autorowi – w tym wojny bizantyjsko-sasanidzkie (602–628), powstanie islamu, wczesne podboje arabskie oraz konflikty arabsko-bizantyjskie.

Znaczenie odkrycia:

  1. Jest to jedno z najwcześniejszych zachowanych chrześcijańskich źródeł opisujących ekspansję imperium arabsko-islamskiego.
  2. Oferuje unikalną perspektywę syryjskiej wspólnoty maronickiej – tradycyjnie związanej z Konstantynopolem, ale stopniowo dystansującej się od Bizancjum z powodu sporów teologicznych.
  3. Autor był dobrze poinformowany nie tylko o wydarzeniach w Syrii i na Bliskim Wschodzie, ale także na Bałkanach, Sycylii i w Rzymie.
  4. Kronika może być powiązana z zaginionym źródłem z VIII wieku, z którego korzystało wielu późniejszych historyków – co czyni ją kluczowym elementem do rekonstrukcji całej tradycji wczesnośredniowiecznej historiografii syryjskiej.

Od chwili zidentyfikowania przeze mnie i wstępnej analizy tekstu jestem coraz bardziej pewny, że jest to nieznana dotąd chrześcijańska kronika świata – powiedział dr Pirtea.

Odkrycie rzuca nowe światło na przełomy polityczne i religijne VII wieku – od upadku imperium sasanidzkiego, przez powstanie islamu, po pierwsze dekady arabskich podbojów. Kronika pozwala lepiej zrozumieć, jak chrześcijańskie wspólnoty Bliskiego Wschodu postrzegały te wydarzenia w pierwszych dziesięcioleciach panowania islamu.

Badania są kontynuowane – zespół ÖAW analizuje tekst pod kątem filologicznym, historycznym i teologicznym. Publikacja krytycznego wydania i tłumaczenia planowana jest w najbliższych latach.

To jedno z najważniejszych odkryć źródłowych w mediewistyce ostatnich dekad – zmienia perspektywę na wczesną historię islamu i relacje chrześcijańsko-arabskie w VII–VIII wieku.